Oogcontact wordt wel gezien als het moment dat twee mensen elkaar in de ogen kijken. Maar dat lijkt wat te simpel gezegd. Iemand kan je aankijken terwijl je het gevoel hebt dat diegene je niet echt ‘ziet’. Daarom zou beter van ‘echt’ oogcontact kunnen worden gesproken als twee mensen elkaar aankijken èn ze daarbij verbinding tussen elkaar voelen, een soort contact via de ogen. Oftewel: oog-contact.

Oogcontact wordt wel gezien als een van de belangrijkste manieren van communicatie tussen mensen. Uit onderzoek blijkt dat het zelfs meer dan twee keer zo belangrijk wordt gevonden dan wat mensen tegen elkaar zeggen [i][ii][iii]. Dat komt omdat uit oogcontact veel informatie kan worden gehaald en het veel invloed heeft op (het contact tussen) mensen. Daarbij letten we soms bewust, maar vaak onbewust, op iemands ooggedrag: de kijkrichting van de ander[iv], naar pupilverwijding en -vernauwing[v], het knipperen van de ogen[vi], de hoeveelheid en de tijdsduur van het oogcontact[vii][viii][ix].

En wat is dan die informatie die we uit de ogen halen, welk effect heeft het? We zouden onderscheid kunnen maken tussen vier dingen:

1) Het heeft grote invloed op onze relatie met de ander
Mensen bepalen hoe goed de relatie met de ander is, op basis van hoe het oogcontact gaat[x]. Daarnaast geeft oogcontact voor ons een idee in hoeverre de ander betrokken is bij de interactie die we op dat moment hebben[xi] en merken we aan het oogcontact in hoeverre we elkaar goed begrijpen[xii].

2) Oogcontact zorgt bij ons voor allerlei reacties
Door hoe oogcontact wordt gedaan, kunnen we de behoefte krijgen om ons naar de ander al dan niet socialer op te stellen[xiii]. Ook zorgt oogcontact al dan niet voor positieve gevoelens naar de ander, zoals gevoelens van intimiteit en opwinding maar ook onprettige, zoals een gevoel van dreiging[xiv][xv][xvi].

3) We doen daardoor allerlei interpretaties over de ander
Op basis van iemands ooggedrag schatten we in hoe iemand er emotioneel bij zit[xvii]. Maar ook wat de identiteit van de ander is[xviii], zoals hoeveel talenten iemand heeft, hoe intelligent diegene is, hoe aantrekkelijk iemand voor ons is en hoe geloofwaardig[xix][xx][xxi][xxii].

Er bestaat een beroemde test waarmee je kunt meten hoe goed je de oogopslag van iemand kunt interpreteren: de Reading the Mind in the Eyes Test (RMET). Deze test kun je gratis online doen via deze link. De test is in het Engels. Als je het in het Nederlands wil doen, kun je rechts in de balk van de url klikken op het volgende icoontje om het te vertalen.

4) Door oogcontact wordt ons verstandelijk functioneren verbeterd
Uit onderzoek is gebleken dat oogcontact verschillende vormen van zelfbewustzijn verbetert[xxiii]. Daarnaast is aangetoond dat oogcontact verschillende sociale vaardigheden verbetert, zoals gezichtsherkenning[xxiv], gezamenlijke aandacht[xxv] en empathie[xxvi].

[i] Mehrabian A, Ferris SR. Inference of attitudes from nonverbal communication in two channels. J Consult Clin Psychol. 1967;31(3):248–52.

[ii] Mehrabian A, Wiener M. Decoding of inconsistent communications. J Pers Soc Psychol. 1967;6(1):109–14.

[iii] Rogers SL, Speelman CP, Guidetti O, Longmuir M. Using dual eye tracking to uncover personal gaze patterns during social interaction. Sci Rep. 2018;8(1).

[iv] Bayliss, A.P.; Murphy, E.; Naughtin, C.K.; Kritikos, A.; Schilbach, L.; Becker, S.I. “Gaze leading”: Initiating simulated joint attention influences eye movements and choice behavior. J. Exp. Psychol. Gen. 2013, 142, 76–92.

[v] Reis, H.T.; Sprecher, S. (Eds.) Encyclopedia of Human Relationships; SAGE Publications: Thousand Oaks, CA, USA, 2009.

[vi] Givens, D.B. Love Signals: A Practical Field Guide to the Body Language of Courtship; St. Martin’s Press: New York, NY, USA, 2005.

[vii] Foddy, M. Patterns of Gaze in Cooperative and Competitive Negotiation. Hum. Relat. 1978, 31, 925–938.

[viii] Pellegrini, R.J.; Hicks, R.A.; Gordon, L. The Effect of an Approval-Seeking Induction on Eye-Contact in Dyads. Br. J. Soc. Clin. Psychol. 1970, 9, 373–374.

[ix] Schneider, F.W.; Coutts, L.M.; Garrett, W.A. Interpersonal Gaze in a Triad as a Function of Sex. Percept. Mot. Ski. 1977, 44, 184.

[x] Pease, A.; Pease, B. The Definitive Book of Body Language; (Bantam Hardcover edition); Bantam Books: New York, NY, USA, 2006.

[xi] Burgoon JK, Manusov V, Mineo P, Hale JL. Effects of gaze on hiring, credibility, attraction and relational message interpretation. J Nonverb Behav. 1985;9(3):133–46.

[xii] Wohltjen S, Wheatley T. Eye contact marks the rise and fall of shared attention in conversation. Proceedings of the National Academy of Sciences [Internet]. 2021;118(37). Available from: https://www.pnas.org/content/118/37/e2106645118#abstract-2

[xiii] Conty L, George N, Hietanen JK. Watching eyes effects: when others meet the self. Conscious Cogn. 2016;45(45):184–97.

[xiv] Chen, T.; Helminen, T.M.; Hietanen, J.K. Affect in the eyes: Explicit and implicit evaluations. Cogn. Emot. 2017, 31, 1070–1082.

[xv] Ellsworth, P.; Ross, L. Intimacy in response to direct gaze. J. Exp. Soc. Psychol. 1975, 11, 592–613.

[xvi] Martin, W.W.; Gardner, S.N. The Relative Effects of Eye-Gaze and Smiling on Arousal in Asocial Situations. J. Psychol. 1979, 102, 253–259.

[xvii] Lee DH, Anderson AK. Reading what the mind thinks from how the eye sees. Psychol Sci. 2017;28(4):494–503.

[xviii] Conty L, Grèzes J. Look at me, i’ll remember you. Hum Brain Mapp. 2011;33(10):2428–40.

[xix] Argyle, M.; Lefebvre, L.; Cook, M. The meaning of five patterns of gaze. Eur. J. Soc. Psychol. 1974, 4, 125–136.

[xx] Beebe, S.A. Eye contact: A nonverbal determinant of speaker credibility. Speech Teach. 1974, 23, 21–25.

[xxi] Ewing, L.; Rhodes, G.; Pellicano, E. Have you got the look? Gaze direction affects judgements of facial attractiveness. Vis. Cogn. 2010, 18, 321–330.

[xxii] Wheeler, R.W.; Baron, J.C.; Michell, S.; Ginsburg, H.J. Eye contact and the perception of intelligence. Bull. Psychon. Soc. 1979, 13, 101–102.

[xxiii] Baltazar M, Hazem N, Vilarem E, Beaucousin V, Picq JL, Conty L. Eye contact elicits bodily self-awareness in human adults. Cognition. 2014;133(1):120–7.

[xxiv] Mason, M.; Hood, B.; Macrae, C.N. Look into my eyes: Gaze direction and person memory. Memory 2004, 12, 637–643.

[xxv] Senju, A.; Csibra, G. Gaze Following in Human Infants Depends on Communicative Signals. Curr. Biol. 2008, 18, 668–671.

[xxvi] Dadds, M.R.; Allen, J.L.; Oliver, B.R.; Faulkner, N.; Legge, K.; Moul, C.; Woolgar, M.; Scott, S. Love, eye contact and the developmental origins of empathy v. psychopathy. Br. J. Psychiatry 2012, 200, 191–196.